aid-logo-1588061136

Site Botanic

De oprichting van het eerste gasthuis, waarschijnlijk gelegen op de kerkhofgronden van Onze-Lieve-Vrouw, zou opklimmen tot de 11de eeuw. Oorspronkelijk werd het bediend door leken die in 1233 de kloosterregel van Sint-Augustinus aannamen. Rond hetzelfde tijdstip verhuisde de instelling naar de huidige plaats. Het nieuwe gasthuis en de kapel werden in 1238 ingewijd door Guiardus van Laon, bisschop van Kamerijk en onder de bescherming geplaatst van de Heilige Elisabeth van Hongarije. De oudste nog overgebleven gebouwen zijn de kapel uit de 15de eeuw en de gotische ziekenzaal  vermoedelijk uit 1460-1484. Haaks op de oude werd in 1508-1510 een nieuwe ziekenzaal gebouwd. Aan de hand van rekeningen kunnen we de verdere bouwevolutie volgen: 1622-1629 oprichting van het zusterkoor, 1641 veranderingen in refter en slaapgelegenheid, 1665-1666 nieuwbouw van de apotheek, 1670-1675 reparaties van de ziekenzalen, 1692 bouw van een nieuwe ziekenzaal, 1704-1705 instelling met kamer en bad ten gerieve van de zieken. Van 1798 af komt het ziekenhuis onder het beheer van het Bestuur der Burgerlijke Godshuizen, de latere Commissie voor Openbare Onderstand en sinds 1 april 1977 het O.C.M.W. De voorbouw met hoofdingang dateert van 1836. In 1842 en volgende werden verschillende nieuwe zalen gebouwd aan de zijde Leopoldstraat, de apotheek en aanpalende gebouwen volgden in 1847, de grote uitbouw aan de zijde van de Sint-Jorispoort in 1856. Restauratie van kapel en klooster onder leiding van architect Fritz Van Averbeke in 1941 en volgende, van de overige gebouwen omstreeks 1960-1965. Met uitzondering van de voorbouw met hoofdingang, de apotheek en het Sint-Jorispand, werden de 19de-eeuwse ziekenvleugels omstreeks 1980 gesloopt, voor de bouw van het nieuwe ziekenhuis naar een ontwerp door stadsingenieur J. Van Ghyseghem uit 1979-1980.

Ondanks zijn historische grandeur en uitstraling, had het geheel door de vele verbouwingen en aanbouwen, een muffe, verouderde en vooral sombere sfeer. In het nieuwe project spelen licht, door zichten, groen, ruimte en frisheid dan ook een grote rol. Bestaande ruimtes worden herschikt en samengevoegd om er eigentijdse kamers van te maken, nieuwe doorgangen geven het geheel een grotere flexibiliteit en gelijktijdigheid van gebruik.

Het project op de site Botanic is niet enkel bijzonder in zijn architectuur en  invulling, het hele ontwerp- en realisatieproces is een staaltje van communicatie en samenwerking. Wensen van de dienst Erfgoed en de Stad moeten gebalanceerd worden met de economische haalbaarheid van het project. Nieuwe programmadelen  vragen uitvoerig overleg met alle stakeholders. 

Bijzondere aandacht gaat naar het integreren van alle normen van brandveiligheid en toegankelijkheid maar vooral naar het realiseren van een optimale akoestiek, haast onzichtbaar binnen het historische kader. Alle technische installaties blijven behouden en worden tevens gerenoveerd.

Het hele project krijgt in een recordtempo ruimtelijkheid en de budgetten worden streng onder controle gehouden door het werken met een veelheid aan onderaannemers en het direct aankopen van materialen. Dit betekent ook strikte opvolging van het architectenteam, ook achter de schermen voor coördinatie en opvolging.. Flexibiliteit is hier een sleutelwoord.

Het hotelproject is een opgeblonken parel in wording.


Archief O.C.M.W., dossiers Sint-Elisabethgasthuis.

Stadsarchief Antwerpen, dossier MA#893, MA#80648 en plannen 697#117-121 (voorbouw), MA#80718 en plannen 697#148-154 (ziekenzalen), bouwdossier 18#60557 (nieuwbouw).

GEUDENS E. 1869: L'hopital Ste-Elisabeth d'Anvers à travers les siècles, Annales de l'Académie d'Archéologie de Belgique XVIII, 98-137.

PAIS-MINNE E. s.d.: 350 jaar gasthuiswezen te Antwerpen. In Liber Memorialis 350 jaar Collegium Medicum Antwerpiense. 25 jaar Geneeskundige dagen te Antwerpen.

PHILIPPEN L. J. M. 1938: De overbrenging van het Antwerpsch gasthuis naar het "Alnetum" in 1238, Antwerpen.

S.N. 1970: Antwerpen di scone, nummer 5.

S.N. [1977]: Catalogus van de kunstvoorwerpen van de kapel uitgegeven ter gelegenheid van het Rubensjaar, [Antwerpen].

commercieel / publiek

Locatie: Antwerpen

Jaar: 2018-2021

Fotografie: LucidLucid

Visualisaties: Infunctievan

cover: Samuel Zeller